ਭਾਰਤ ਮੌਸਮ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਭਾਗ (IMD) ਨੇ ਸਾਲ 2026 ਦੇ ਮੌਨਸੂਨ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਪਹਿਲੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਜਾਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਿਕ ਇਸ ਵਾਰ ਮੀਂਹ ਘੱਟ ਪੈਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
1. ਮੀਂਹ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਕੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ?
ਕੁਲ ਬਾਰਿਸ਼: ਇਸ ਸੀਜ਼ਨ (ਜੂਨ ਤੋਂ ਸਤੰਬਰ) ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ 80 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਮੀਂਹ ਪੈਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ।
ਔਸਤ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਮੀਂਹ: ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਔਸਤਨ 87 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਮੀਂਹ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਵਾਰ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ 92 ਫੀਸਦ (LPA) ਰਹਿਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ। ਮੌਸਮ ਵਿਭਾਗ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਵਿੱਚ 5 ਫੀਸਦੀ ਉੱਪਰ-ਹੇਠਾਂ ਹੋਣ ਦੀ ਗੁੰਜਾਇਸ਼ (Model Error) ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
2. ਘੱਟ ਮੀਂਹ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ: ‘ਐਲ ਨੀਨੋ’ (El Nino)
ਕੀ ਹੈ ਐਲ ਨੀਨੋ : ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਗਰਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ‘ਐਲ ਨੀਨੋ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਅਸਰ ਭਾਰਤੀ ਮੌਨਸੂਨ ‘ਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੀਂਹ ਘੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕਦੋਂ ਹੋਵੇਗਾ ਅਸਰ: ਮੌਸਮ ਵਿਭਾਗ ਮੁਤਾਬਕ ਜੂਨ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਤੋਂ ਐਲ ਨੀਨੋ ਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਬਣਨੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
3. ਕੀ ਕੋਈ ਉਮੀਦ ਦੀ ਕਿਰਨ ਹੈ ? (Positive IOD)
ਡਾ. ਮੋਹਾਪਾਤਰਾ (DGM, IMD) ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਮੌਨਸੂਨ ਦੇ ਦੂਜੇ ਅੱਧ (ਅਗਸਤ-ਸਤੰਬਰ) ਵਿੱਚ ਪਾਜ਼ੇਟਿਵ ਇੰਡੀਅਨ ਓਸ਼ਨ ਡਾਈਪੋਲ (IOD) ਵਿਕਸਿਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਫਾਇਦਾ: ਪਾਜ਼ੇਟਿਵ IOD ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਚੰਗੇ ਮੀਂਹ ਲਈ ਮਦਦਗਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਐਲ ਨੀਨੋ ਦੇ ਮਾੜੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰੇਗਾ।
4. ਬਰਫ਼ ਦੀ ਚਾਦਰ ਦਾ ਸਬੰਧ
ਇਸ ਸਾਲ ਜਨਵਰੀ ਤੋਂ ਮਾਰਚ ਦੌਰਾਨ ਉੱਤਰੀ ਗੋਲਾਰਧ (Northern Hemisphere) ਵਿੱਚ ਬਰਫ਼ ਦੀ ਚਾਦਰ ਆਮ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਰਹੀ ਹੈ।
ਮੌਸਮ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਸਰਦੀਆਂ/ਬਸੰਤ ਵਿੱਚ ਬਰਫ਼ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਮੌਨਸੂਨ ਘੱਟਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੇ ਬਰਫ਼ ਘੱਟ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਮੌਨਸੂਨ ‘ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਉਲਟ ਅਸਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਹਾਲਾਂਕਿ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਅਨੁਮਾਨ ‘ਆਮ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ’ ਬਾਰਿਸ਼ ਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਮੌਸਮ ਵਿਭਾਗ ਮਈ ਦੇ ਆਖਰੀ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅੱਪਡੇਟਡ (ਸੋਧਿਆ ਹੋਇਆ) ਅਨੁਮਾਨ ਜਾਰੀ ਕਰੇਗਾ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਥਿਤੀ ਹੋਰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।
