CJP Protest: ਸੰਸਦ ਵੱਲ ਸੀਜੇਪੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ 20 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਕੱਢੇ ਗਏ ਮਾਰਚ ਦੌਰਾਨ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਏ ਦਿੱਲੀ ਪੁਲੀਸ ਦੇ ਚਾਰ ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੇ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਾਡੇ ਸਦਮੇ ਬਾਰੇ ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਵੀ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਸ ਗੱਲ ‘ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੀ ਬਹਿਸ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਪੁਲੀਸ ਦੀਆਂ ਵਧੀਕੀਆਂ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਕੇਂਦਰਿਤ ਰਹੀ ਹੈ।
ਇਹ ਕਹਿੰਦਿਆਂ ਕਿ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਫੋਰਸ ਵਿਰੁੱਧ ਦੋਸ਼ਾਂ ‘ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਰਹੀ ਹੈ, ‘ਸੰਸਦ ਚਲੋ’ ਮਾਰਚ ਦੌਰਾਨ ਭੜਕੀ ਹਿੰਸਾ ਦੇ “ਆਪਣੇ ਪੱਖ” ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਡਿਊਟੀ ‘ਤੇ ਤਾਇਨਾਤ ਪੁਲੀਸ ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ ਨੂੰ ਆਈਆਂ ਸੱਟਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਹੰਢਾਏ ਗਏ ਸਦਮੇ ‘ਤੇ ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਚਰਚਾ ਕਰਨ ‘ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ।
ਕਾਂਸਟੀਟਿਊਸ਼ਨ ਕਲੱਬ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰੈੱਸ ਕਾਨਫਰੰਸ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ, ਇੱਕ ਏ.ਸੀ.ਪੀ. ਦੀ ਪਤਨੀ, ਇੱਕ ਏ.ਐੱਸ.ਆਈ. ਦੀ ਪਤਨੀ, ਅਤੇ ਦੋ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਪੁਲੀਸ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੇ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਤੋਂ ਫ਼ੋਨ ਕਾਲਾਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਏ ਘੰਟਿਆਂ, ਖ਼ੂਨ ਨਾਲ ਲਿਬੜੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਘਰ ਪਰਤਦਿਆਂ ਵੇਖਣ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਬਿਰਤਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸ ਬਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਪੁਲੀਸ ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ ਨੂੰ ਲੱਗੀਆਂ ਸੱਟਾਂ ਨੂੰ ਅਣਡਿੱਠ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋ ਕੇ ਘਰ ਪਰਤਣ ਵਾਲੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ, ਇੱਕ ਏ.ਸੀ.ਪੀ. ਦੀ ਪਤਨੀ ਉਪਨੀਤ ਕੌਰ ਨੇ ਇਸ ਅਨੁਭਵ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੋ ਸਾਲ ਦੀ ਧੀ ਲਈ “ਸਦਮੇ ਵਾਲਾ” ਦੱਸਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਬੋਤਲਾਂ, ਪੱਥਰਾਂ, ਚੱਪਲਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਸਤੂਆਂ ਸੁੱਟੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੁਲੀਸ ਨੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਭੀੜ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਰਹਿਣ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ, “ਹਰ ਵਰਦੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਪੁਲੀਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਪਤਨੀ, ਬੱਚੇ, ਮਾਪੇ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੂਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ,” ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪਰਿਵਾਰ ਹਿੰਸਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੋ ਕੁਝ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੰਢਾਇਆ ਸੀ, ਉਸਨੂੰ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਸਨ।
ਉਸਦੇ ਪਿੱਛੇ, ਇੱਕ ਸਲਾਈਡਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਖ਼ੂਨ ਨਾਲ ਲਿਬੜੇ ਪੁਲੀਸ ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉਹ ਅੰਕੜੇ ਦਿਖਾਏ ਗਏ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਹ ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਪੈਮਾਨੇ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਪਰੈਂਜ਼ੈਂਟੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਹਿੰਸਾ ਵਿੱਚ 250 ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੁਲੀਸ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਏ, ਜਦੋਂ ਕਿ 110 ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੈਰੀਕੇਡ, 300 ਬਾਡੀ ਪ੍ਰੋਟੈਕਟਰ, 350 ਹੈਲਮੇਟ, 20 ਲਾਊਡਹੇਲਰ, 10 ਹੈਂਡ-ਹੇਲਡ ਮੈਟਲ ਡਿਟਕਟਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਐਕਸ-ਰੇ ਬੈਗੇਜ ਸਕੈਨਰ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ 25 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਰਕਾਰੀ ਵਾਹਨਾਂ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਜਾਇਦਾਦ ਦੀ ਭੰਨਤੋੜ ਕੀਤੀ ਗਈ।
ਸੀਮਾ, ਜਿਸਦਾ ਪਤੀ 33 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਕਾਂਸਟੇਬਲ ਵਜੋਂ ਦਿੱਲੀ ਪੁਲੀਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਹੁਣ ਇੱਕ ਏ.ਐੱਸ.ਆਈ. ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ 20 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਸਵੇਰੇ 11 ਵਜੇ ਦੇ ਕਰੀਬ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਫ਼ੋਨ ‘ਤੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਭੀੜ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀ ਸੰਸਦ ਵੱਲ ਮਾਰਚ ਕਰਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
ਕੁਝ ਘੰਟਿਆਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹੋਰ ਫ਼ੋਨ ਆਇਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਦਾ ਐੱਲ.ਐੱਨ.ਜੇ.ਪੀ. (LNJP) ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਇਲਾਜ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਸੀਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਉਸ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਭੀੜ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਸਮਾਜ-ਵਿਰੋਧੀ ਅਨਸਰਾਂ ਨੇ ਪੱਥਰਾਂ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਗਮਲਿਆਂ, ਚੱਪਲਾਂ ਅਤੇ ਜੁੱਤੀਆਂ ਨਾਲ ਪੁਲੀਸ ਵਾਲਿਆਂ ‘ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਦਾ ਫ਼ੋਨ ਬੰਦਹੋ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਡਰ ਗਈ ਸੀ।”
ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸਦਾ ਪਤੀ ਰਾਤ 11 ਵਜੇ ਦੇ ਕਰੀਬ ਆਪਣਾ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਾਲਾ ਹੈਲਮੇਟ ਟੁੱਟਿਆ ਹੋਣ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਘਰ ਪਰਤਿਆ।
ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ, “ਹੈਲਮੇਟ ਟੁੱਟਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਹੋਰ ਪੱਥਰ ਉਸਦੇ ਸਿਰ ‘ਤੇ ਵੱਜਦਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਸ਼ਾਇਦ ਬਚ ਨਾ ਸਕਦਾ। ਪਰ ਕਈ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ, ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਹੀ ਬਿਰਤਾਂਤ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਪੁਲੀਸ ਨੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ‘ਤੇ ਬੇਰਹਿਮੀ ਵਰਤੀ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਪੱਖ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਪੁਲੀਸ ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਇਆ ਉਸ ‘ਤੇ ਵੀ ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ।”
ਪੂਰੀ ਪ੍ਰੈੱਸ ਕਾਨਫਰੰਸ ਦੌਰਾਨ, ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੇ ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਠਹਿਰਾ ਰਹੇ ਸਨ ਪਰ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਕਿ ਸਮਾਜ-ਵਿਰੋਧੀ ਅਨਸਰ ਇਕੱਠ ਵਿੱਚ ਘੁਸਪੈਠ ਕਰ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਿੰਸਾ ਭੜਕਾਈ ਸੀ।
ਕੁੰਜਲ, ਇੱਕ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਜਿਸਦਾ ਪਿਤਾ, ਇੱਕ ਸਬ-ਇੰਸਪੈਕਟਰ, ਝੜਪਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸਨੇ ਪੁਲੀਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਭਾਰਤੀ ਜਲ ਸੈਨਾ (ਨੇਵੀ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਰੀਨ ਕਮਾਂਡੋ ਵਜੋਂ 15 ਸਾਲ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ।
ਉਸਨੇ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਕਿ 25 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ, ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਜੰਤਰ-ਮੰਤਰ ਵਿਖੇ ਸਟੇਜ ਦੇ ਕੋਲ ਇੱਕ ਭੀੜ ਦੁਆਰਾ ਖਿੱਚਿਆ ਗਿਆ, “ਲਗਭਗ ਲਿੰਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ” ਅਤੇ ਲਗਭਗ ਚਾਰ ਘੰਟੇ ਤੱਕ ਆਰ.ਐੱਮ.ਐੱਲ. (RML) ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਬੇਹੋਸ਼ ਰਹੇ। ਕੁੰਜਲ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ‘ਤੇ ਆਈ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਤੋਂ ਵੀ ਬਰਾਬਰ ਦੀ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਸੀ।
ਇੱਕ ਹੋਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਲਕਸ਼ਯ ਸਿੰਘ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਏ.ਸੀ.ਪੀ. ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਹਿੰਸਾ ਦੌਰਾਨ ਸਿਰ ਵਿੱਚ ਸੱਟ ਲੱਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਤਾਂ ਉਹ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਿਆ ਸੀ।
ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ, “ਉਸਦਾ ਸਿਰ ਮੁੰਨਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਟਾਂਕੇ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਮੈਂ ਡਰ ਗਿਆ ਸੀ,” ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਜਦੋਂ ਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਕੁਝ ਲੋਕ ਅਰਾਜਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ।
