ਕੋਟਕਪੂਰਾ : 24 ਫਰਵਰੀ 2022- ਰੂਸ ਅਤੇ ਯੂਕਰੇਨ ਵਿਚਾਲੇ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਵਿਵਾਦ ਹੁਣ ਸਿਖਰ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ। ਵੀਰਵਾਰ ਸਵੇਰੇ (ਭਾਰਤੀ ਸਮੇਂ) ਖਬਰ ਆਈ ਕਿ ਰੂਸ ਨੇ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਫੌਜੀ ਅਤੇ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ‘ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਯੂਕਰੇਨ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਵੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਹਟੇਗੀ ਅਤੇ ਹਰ ਹਮਲੇ ਦਾ ਮੂੰਹਤੋੜ ਜਵਾਬ ਦੇਵੇਗੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਲੋਕ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ‘ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਰਚ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਆਖਿਰ ਦੋਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੈ?
ਹਾਲਾਂਕਿ ਰੂਸ ਅਤੇ ਯੂਕਰੇਨ ਵਿਚਾਲੇ ਵਿਵਾਦ ਦੇ ਕਈ ਕਾਰਨ ਹਨ ਪਰ ਇਸ ‘ਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਉੱਤਰੀ ਅਟਲਾਂਟਿਕ ਸੰਧੀ ਸੰਗਠਨ (ਨਾਟੋ) ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ 1949 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ. ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਦੇ 12 ਮੈਂਬਰ ਦੇਸ਼ ਸਨ ਪਰ ਹੁਣ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧ ਕੇ 30 ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਯੂਕਰੇਨ ਵੀ ਨਾਟੋ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਰੂਸ ਨੂੰ ਇਹ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਪਿਛਲੇ 7 ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਵਿਵਾਦ ਜਾਰੀ ਹੈ।
ਨਾਟੋ ਦੀ ਨੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਦੇਸ਼ ਕਿਸੇ ਮੈਂਬਰ ਦੇਸ਼ ‘ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਮਿਲ ਕੇ ਜਵਾਬ ਦੇਣਗੇ। ਰੂਸ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਯੂਕਰੇਨ ਨਾਟੋ ‘ਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਫੌਜੀ ਰੂਸ-ਯੂਕਰੇਨ ਸਰਹੱਦ ‘ਤੇ ਡੇਰੇ ਲਾਉਣਗੇ। ਅਜਿਹੇ ‘ਚ ਯੂਕਰੇਨ ‘ਤੇ ਰੂਸ ਦੀ ‘ਦਾਦਾਗਿਰੀ’ ਨਹੀਂ ਚੱਲੇਗੀ। ਰੂਸ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਾਟੋ ਉਸ ਨੂੰ ਭਰੋਸਾ ਦਿਵਾਏ ਕਿ ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਯੂਕਰੇਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ। ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ‘ਚ ਨਾਟੋ ‘ਚ 30 ਲੱਖ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੈਨਿਕ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਰੂਸ ਦੇ 12 ਲੱਖ ਸੈਨਿਕ ਹਨ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਰੂਸ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਕਿ ਯੂਕਰੇਨ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੀਮਤ ‘ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਬਣੇ।
ਸਾਲ 2014 ਯੂਕਰੇਨ ਅਤੇ ਰੂਸ ਵਿਚਾਲੇ ਵਿਵਾਦ ਲਈ ਅਹਿਮ ਰਿਹਾ। ਉਸੇ ਸਾਲ ਯੂਕਰੇਨ ਵਿੱਚ ਸੱਤਾ ਤਬਦੀਲੀ ਹੋਈ। 1991 ਵਿੱਚ ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸੀ ਕਿ ਯੂਕਰੇਨ ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਵਿਰੋਧੀ ਸਰਕਾਰ ਬਣੀ। ਉਥੇ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ 2014 ‘ਚ ਹੀ ਰੂਸ ਨੇ ਯੂਕਰੇਨ ‘ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਕੇ ਕ੍ਰੀਮੀਆ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਾਲਾਤ ਵਿਗੜਨ ਲੱਗੇ।
ਰੂਸ ਪਾਈਪਲਾਈਨ ਰਾਹੀਂ ਯੂਰਪ ਨੂੰ ਗੈਸ ਭੇਜਦਾ ਸੀ। ਰੂਸ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਟਰਾਂਜ਼ਿਟ ਫੀਸ ਅਦਾ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਪਾਈਪਲਾਈਨਾਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਇਕ ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ 2014 ਤੱਕ ਰੂਸ ਯੂਕਰੇਨ ਨੂੰ ਹਰ ਸਾਲ ਕਰੀਬ 33 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਹ ਰਕਮ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਕੁੱਲ ਬਜਟ ਦਾ 4 ਫੀਸਦੀ ਸੀ। ਰੂਸ ਸਮਝ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਯੂਕਰੇਨ ਸਿਰਫ ਯੁੱਧ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਸਦੇ ਪੈਸੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰੇਗਾ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੇ ਨਵੀਂ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ। ਜਿਸ ਤਹਿਤ ਨੋਰਡ ਸਟ੍ਰੀਮ-2 ਗੈਸ ਪਾਈਪ ਲਾਈਨ ਵਿਛਾਉਣ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਗਈ।
ਇਸ ਵਿੱਚ ਬਾਲਟਿਕ ਮਹਾਸਾਗਰ ਰਾਹੀਂ ਪੱਛਮੀ ਰੂਸ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਪੂਰਬੀ ਜਰਮਨੀ ਤੱਕ 1200 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਲੰਬੀ ਪਾਈਪਲਾਈਨ ਵਿਛਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ‘ਤੇ ਲਗਭਗ 10 ਬਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਦੀ ਲਾਗਤ ਆਈ, ਪਰ ਯੂਕਰੇਨ ਸਾਈਡ ਲਾਈਨ ਬਣ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਰੂਸ ਟਰਾਂਜ਼ਿਟ ਫੀਸ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ, ਸਿੱਧੇ ਜਰਮਨੀ ਨੂੰ ਗੈਸ ਭੇਜ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਨੌਰਡ ਸਟ੍ਰੀਮ-2 ਕਾਰਨ ਯੂਕਰੇਨ ਅਤੇ ਪੋਲੈਂਡ ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ ਰੂਸ ਤੋਂ ਨਾਰਾਜ਼ ਹੋ ਗਏ।
